Her seçimde Türkiye'nin cezaevlerinde de sandık kurulur. Bu sandıkların sonuçları resmî veride ayrı ayrı durur, ama bir arada hiç yayımlanmaz. On üç yıllık seriyi çıkardığımızda görülen şey, oradaki seçmen kitlesinin kendisinin değiştiği.
Cezaevlerinde kurulan sandıklar, seçim gecesi haberlerinde ara sıra tek tek boy gösterir: bir gazete Silivri'den çıkan oyları yazar, bir başkası tek bir ilçenin cezaevi sandığını haberleştirir. Bu sandıkların tamamını bir arada, yıllar boyunca karşılaştıran kapsamlı bir derlemeye kamuoyunda rastlamak ise güç. Oysa veri var, resmî ve ayrıntılı: YSK bu sandıkları kendi seçim bültenlerinde ayrı bir istatistik kategorisi olarak yayımlıyor.
İncelediğimiz YSK sandık kayıtlarında cezaevi sandıkları ayrı bir numara aralığında toplanıyor. Normal sandıklar 5.000'in altında numara alırken cezaevi sandıkları 9900–9999 aralığında; arada hiçbir kayıt yok. Bu düzenin mevzuattaki dayanağını ayrıca incelemedik, ancak veri setinin tamamında istisnasız geçerli olması sandıkları hatasız ayırmayı mümkün kılıyor.
En son yerel seçimde tablo şöyleydi:
| 31 Mart 2024 · Cezaevi sandıkları | |
|---|---|
| Sandık kurulan ceza infaz kurumu | 207 |
| Sandık kurulan ilçe | 130 |
| Sandık kurulu | 290 |
| Listedeki tutuklu ve taksirli suçlardan hükümlü | 35.176 |
Türkiye'deki her cezaevinde sandık kurulmadığını da buradan görüyoruz: 2024'te ülkede 400'ün üzerinde ceza infaz kurumu bulunurken sandık 207'sinde kuruldu. Sandık, listeye kayıtlı seçmeni bulunan kurumlarda kuruluyor.
Bu sandıklarda oy kullananlar cezaevi nüfusunun tamamı değildir. YSK'nın bültendeki kendi başlığı grubu tanımlıyor: tutuklular ve taksirli suçlardan hükümlüler. Yani hükmü henüz kesinleşmemiş kişiler ile taksirle işlenmiş bir suçtan ceza almış olanlar. Kasıtlı suçlardan hükümlü olup oy kullanma hakkı bulunmayanlar bu listeye girmez. Sınır her zaman keskin değildir: YSK'nın 2024 seçimi için aldığı karar, koşullu salıverilenler ile denetimli serbestlikten yararlananların durumunu ayrıca değerlendirmiştir.
Aradaki büyüklük farkı yine de çarpıcı. 31 Mart 2024 seçiminde cezaevi seçmen listesinde 35.176 kişi vardı. Adalet Bakanlığı verilerine göre dört ay sonra, Temmuz 2024'te Türkiye'deki cezaevlerinde 342.526 kişi bulunuyordu. İki sayı aynı güne ait olmadığı için kaba bir karşılaştırma; yine de büyüklük sırası açık: cezaevindeki her on kişiden yaklaşık biri sandık listesinde.
Bu ayrım, konuyla ilgili en yaygın yanlış anlamayı da düzeltiyor. Zaman zaman "cezaevlerinde katılım çok düşük" denir ve cezaevi nüfusu ile oy kullanan sayısı karşılaştırılır. Oysa bu iki sayının paydası aynı değildir. Listeye girenler bakımından tablo tam tersidir: cezaevi seçmen listesindeki kişilerin neredeyse tamamı oy kullanıyor. Genel seçimlerde bu oran her defasında yaklaşık yüzde 100 düzeyinde seyrediyor; aynı seçimlerde Türkiye geneli katılım yüzde 78 ile 88 arasında kalıyor. Bazı seçimlerde oy kullanan sayısı listedeki sayıyı bir-iki puan aşıyor; bunun nedeni listenin askıya çıktığı tarihten sonra kuruma nakil gelen seçmenlerin eklenmesi olmalıdır. Bu yüzden cezaevi katılımını ondalık hassasiyetle vermek doğru olmaz; söylenebilecek olan, katılımın ülke ortalamasının çok üzerinde ve tavana yakın olduğudur.
Cezaevi sandıklarında oy kullanan kişi sayısı düz bir çizgi izlemiyor. 2011'den 2015'e belirgin biçimde düşüyor, 2018'de iki katına çıkıyor, 2023'te yeniden geriliyor.
| Seçim | Kurum | Sandık | Oy kullanan |
|---|---|---|---|
| 12 Haziran 2011 · Milletvekili | 344 | 452 | 47.002 |
| 10 Ağustos 2014 · Cumhurbaşkanı | 323 | 359 | 27.442 |
| 7 Haziran 2015 · Milletvekili | 310 | 343 | 31.559 |
| 1 Kasım 2015 · Milletvekili | 309 | 344 | 35.266 |
| 24 Haziran 2018 · Milletvekili | 277 | 459 | 83.840 |
| 14 Mayıs 2023 · Milletvekili | 237 | 329 | 53.160 |
2018'deki sıçrama dikkat çekici, çünkü aynı dönemde sandık kurulan kurum sayısı 309'dan 277'ye düşmüş. Yani daha az kurumda daha fazla seçmen oy kullanmış.
Bu eğri, cezaevi nüfusundan çok tutuklu sayısıyla ilişkili görünüyor. Oy hakkı olan grup ağırlıkla tutuklulardan oluştuğu için serinin toplam cezaevi mevcudundan bağımsız hareket etmesi beklenir. Aşağıdaki karşılaştırma bir nedensellik kanıtı değil, iki serinin birlikte hareket ettiğini gösteren bir örtüşmedir.
Düşüş tarafı bunu iyi gösteriyor. Uluslararası karşılaştırmalı verilere göre Türkiye'de tutuklu sayısı 2010'da 34.827 iken 2015'te 25.590'a gerilemiş, toplam cezaevi nüfusu ise aynı dönemde 120.814'ten 180 binin üzerine çıkmıştır. Yani cezaevi nüfusu artarken tutuklu sayısı azalmış. Bizim oy serimizin 2011–2015 arasındaki yüzde 25'lik düşüşü, tutuklu sayısındaki yüzde 26'lık düşüşle neredeyse birebir örtüşüyor. Cezaevi oyunun tutuklu sayısına oranı da 2011'de 1,35, 2015'te 1,38 çıkıyor — aradaki fazlalık, oy hakkı olan diğer grup olan taksirli suç hükümlüleridir.
Yükseliş tarafı da aynı mekanizmayı gösteriyor. TÜİK verilerine göre 31 Aralık 2016 itibarıyla ceza infaz kurumlarındaki kişi sayısı 200.727'ye çıkmış ve bunların yüzde 36,2'si tutuklu olarak kaydedilmiştir; bu da yaklaşık 72.700 kişi eder. Bir yıl öncesinde tutuklu sayısı 25.590 idi. Yani oy hakkı olan grubun büyüklüğü tek bir yılda yaklaşık üç katına çıkmış. 2018 sandıklarındaki 83.840 kişilik sayı bu genişlemeyle uyumludur. Arada iki yıl bulunduğu için birebir bir eşleştirme yapmıyoruz; 2023'e gelindiğinde sayının 53.160'a inmesi de aynı ölçünün geri çekilmesiyle uyumludur.
Parti dağılımındaki değişimi ölçerken bir tuzak var: her seçimde sandık kurulan kurum kümesi farklı. Kurumlar açılıyor, kapanıyor, birleşiyor. Bu yüzden değişimin sandıkların yer değiştirmesinden mi yoksa içerideki kitleden mi kaynaklandığını ayırmak gerekir.
Bunu ayırmak için dört genel seçimin hepsinde sandık kurulmuş 134 kurumu sabitledik ve seriyi yalnızca onlarla yeniden hesapladık. Aşağıdaki grafik, on iki yıl boyunca aynı binalarda ne olduğunu gösteriyor.
Genel seçimler, geçerli oy içindeki yüzde pay. Yatay eksen takvim aralıklarına göre ölçekli.
Etiketlerdeki değerler 2023 seçimine aittir. 2011'de bu çizgideki adayların bir bölümü bağımsız olarak seçime girdi; HDP çizgisi 2015'ten itibaren gösterilmiştir.
Rakamların tamamı aşağıdaki tabloda:
| 2011 | 2015 Kasım | 2018 | 2023 | |
|---|---|---|---|---|
| Toplam oy | 30.958 | 22.447 | 50.695 | 30.642 |
| CHP | 36,4 | 33,3 | 19,9 | 36,3 |
| HDP / Yeşil Sol Parti | — | 36,3 | 34,1 | 18,5 |
| AK Parti | 31,2 | 19,3 | 7,2 | 16,7 |
| MHP | 10,1 | 8,8 | 22,1 | 7,8 |
| İYİ Parti | — | — | 11,9 | 14,6 |
| Bağımsız adaylar | 17,1 | — | — | — |
İki şey aynı anda göze çarpıyor. Birincisi, aynı binalarda oy kullanan sayısı 2015 Kasım'dan 2018'e 2,3 katına çıkmış. Sandık kümesi sabit olduğuna göre bu, kurumların içindeki nüfusun değiştiği anlamına geliyor.
İkincisi, parti dağılımı 2018'de keskin biçimde sapıyor ve bu sapmanın önemli bir bölümü 2023'te tersine dönüyor. MHP'nin payı yüzde 8,8'den 22,1'e çıkıp 7,8'e iniyor; AK Parti'nin payı 19,3'ten 7,2'ye düşüp 16,7'ye toparlanıyor. Ancak her şey eski hâline dönmüyor: HDP çizgisinin payı 2015'te yüzde 36,3, 2018'de 34,1 iken 2023'te 18,5'e gerileyerek yeni bir düzeye oturuyor.
Bu sapma bölgesel değil, ülke geneli. 2015 Kasım'dan 2018'e MHP'nin cezaevi sandıklarındaki payı Bursa'da yüzde 10,8'den 36,8'e, Samsun'da 10,9'dan 34,2'ye, Kayseri'de 12,6'dan 33,9'a, Gaziantep'te 10,0'dan 30,5'e, Konya'da 9,5'ten 30,1'e, İstanbul'da 8,2'den 21,9'a çıkıyor. Büyük illerin tamamında aynı yönde ve benzer büyüklükte.
Bir seçmenin neden öyle oy verdiğini sandık verisinden okumak mümkün değildir. Ancak 2018 kampanyasının gündeminde, doğrudan bu sandıkların seçmenini ilgilendiren bir başlık vardı. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli Mayıs 2018'de bir ceza affı önerisini kamuoyuna açtı ve öneri, partinin 25 Mayıs 2018'de açıklanan seçim beyannamesine "kader mahkumlarına af" başlığıyla girdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise hükümetin gündeminde böyle bir düşünce bulunmadığını söyledi. Af, seçimden sonra kanun teklifine dönüştü ve 22 Eylül 2018'de TBMM'ye sunuldu; teklif 19 Mayıs 2018 ve öncesinde işlenen suçlarda beş yıllık indirim öngörüyordu.
Vaadin kapsamı baştan sınırlıydı. Bahçeli Mayıs ayındaki açıklamalarında terör suçlarının af dışında kalacağını açıkça söylemişti; Eylül'de Meclis'e sunulan teklif bu istisnaları çok daha ayrıntılı bir listeye dönüştürdü. Seçmen 24 Haziran'da oy verirken Eylül'deki ayrıntılı listeyi henüz bilmiyordu, dolayısıyla aşağıdaki karşılaştırma kampanya sırasında kamuoyuna açıklanmış olan çerçeveye dayanıyor. Buradan sınanabilir bir beklenti çıkıyor: eğer af tartışması cezaevi sandığında oy kaydırdıysa, MHP'nin yükselişinin affın hedeflediği mahpus gruplarının daha yoğun olduğu kurumlarda daha belirgin olması beklenir.
Veride böyle bir ayrışma gerçekten görülüyor.
| Kurum türü | MHP 2015 Kasım | MHP 2018 | Değişim | MHP 2023 |
|---|---|---|---|---|
| Açık kurum | 9,9 | 27,3 | +17,4 | 8,4 |
| Kadın kurumu | 6,9 | 23,3 | +16,4 | 4,4 |
| E tipi | 8,7 | 22,8 | +14,1 | 9,7 |
| L tipi | 7,9 | 21,8 | +13,9 | 7,0 |
| Adında tür geçmeyen | 9,8 | 21,4 | +11,6 | 8,1 |
| T tipi | 10,0 | 13,7 | +3,7 | 5,8 |
| F tipi / yüksek güvenlikli | 5,8 | 2,6 | −3,2 | 2,3 |
MHP'nin payı açık kurumlarda 17,4 puan, kadın kurumlarında 16,4 puan, E ve L tipi kurumlarda 14 puana yakın artıyor. Buna karşılık yüksek güvenlikli kurumlarda artmıyor — 5,8'den 2,6'ya geriliyor. 2023'e gelindiğinde bütün türlerde MHP payı eski düzeyine yaklaşıyor.
Bu desen af vaadiyle uyumludur. Nedensellik kanıtı değildir ve iki sınırlılığını açıkça söylemek gerekir. Birincisi, verimiz oy kullanan kişinin hangi suçtan tutuklu ya da hükümlü olduğunu göstermez; "yüksek güvenlikli kurum" ile "affın kapsamadığı suçlar" arasındaki bağ bizim varsayımımızdır, ölçtüğümüz bir şey değildir. İkincisi, 2015 ile 2018 arasında cezaevlerindeki mahpus profili ve kurumların kullanım biçimi de değişti; bu değişimin kurum türlerini eşit biçimde etkilemesi gerekmediği için aynı deseni tek başına üretmiş olması mümkündür. Dolayısıyla buradaki bulgu, af hipotezini destekleyen bir desendir; affın etkisinin ölçülmesi değildir.
Cezaevi sandıklarının ülke ortalamasından ne kadar ayrıştığını görmek için her seçimde iki payı yan yana koyduk. Bir önceki bölümdeki 134 kurumluk sabit kümenin aksine bu tablo, o seçimde sandık kurulan bütün ceza infaz kurumlarını kapsıyor. Bu yüzden rakamlar bir önceki tablodan bir miktar farklı: örneğin 2011'de bağımsız adayların payı sabit kümede yüzde 17,1 iken tüm cezaevlerinde yüzde 21,5.
| Seçim | Cezaevi | Türkiye | Fark | |
|---|---|---|---|---|
| 2011 Milletvekili | CHP | 34,4 | 26,0 | +8,4 |
| AK Parti | 29,4 | 49,8 | −20,4 | |
| Bağımsız adaylar | 21,5 | 6,6 | +14,9 | |
| MHP | 9,8 | 13,0 | −3,2 | |
| 2015 Kasım Milletvekili | HDP | 38,3 | 10,6 | +27,7 |
| CHP | 31,4 | 25,6 | +5,8 | |
| AK Parti | 19,2 | 49,3 | −30,2 | |
| MHP | 9,1 | 12,0 | −3,0 | |
| 2018 Milletvekili | HDP | 37,9 | 11,5 | +26,4 |
| MHP | 19,7 | 11,0 | +8,7 | |
| CHP | 19,0 | 22,6 | −3,6 | |
| İYİ Parti | 12,0 | 10,1 | +1,9 | |
| AK Parti | 6,7 | 41,6 | −34,9 | |
| 2023 Milletvekili | CHP | 34,9 | 25,2 | +9,7 |
| Yeşil Sol Parti | 23,2 | 8,8 | +14,4 | |
| AK Parti | 14,8 | 34,9 | −20,1 | |
| İYİ Parti | 14,4 | 9,8 | +4,6 | |
| MHP | 7,1 | 9,9 | −2,8 |
Cumhurbaşkanı seçimlerinde makas daha da açılıyor. 2014'te cezaevi sandıklarında Selahattin Demirtaş yüzde 41,3 alırken ülke genelinde yüzde 9,8'de kalmıştı. 2018'de Muharrem İnce cezaevlerinde yüzde 45,3, ülkede yüzde 30,8 aldı. 2023'ün ilk turunda Kemal Kılıçdaroğlu cezaevi sandıklarında yüzde 76,2, ülke genelinde yüzde 45,1 oy aldı; ikinci turda bu oranlar yüzde 72,9 ve 48,1 oldu.
"Cezaevi seçmeni" diye tek bir kitle yok. Kurum adları güvenlik rejimini ve kurum türünü içerdiği için sonuçları türe göre ayırabiliyoruz. 2023 milletvekili seçiminde ortaya çıkan tablo düzenli bir eğim gösteriyor.
| Kurum türü | Oy | CHP | YSP | AK Parti | İYİ | MHP |
|---|---|---|---|---|---|---|
| F tipi / yüksek güvenlikli | 2.386 | 49,2 | 34,4 | 4,4 | 7,2 | 2,3 |
| T tipi | 13.440 | 30,5 | 33,9 | 12,6 | 12,0 | 5,8 |
| Kadın kurumu | 1.262 | 48,4 | 16,5 | 15,4 | 10,6 | 4,4 |
| Açık kurum | 3.657 | 39,4 | 15,1 | 14,9 | 16,7 | 8,4 |
| L tipi | 12.752 | 35,7 | 19,5 | 15,9 | 16,4 | 7,0 |
| E tipi | 6.895 | 34,1 | 14,7 | 19,6 | 15,6 | 9,7 |
| Çocuk / genç kurumu | 106 | 27,4 | 17,9 | 23,6 | 7,5 | 18,9 |
Kurum türleri arasında belirgin bir ayrışma var. En uçta yüksek güvenlikli kurumlar duruyor: iki muhalefet partisinin toplamı yüzde 83'ü buluyor ve AK Parti yüzde 4,4'te kalıyor. Açık kurumlar ve çocuk kurumları ise ülke ortalamasına en yakın duran yerler. Bu türler tek bir güvenlik ekseninde sıralanamaz — kadın ve çocuk kurumları farklı bir ölçüte göre ayrılır — ama uçtaki fark tek başına dikkat çekici.
Bu dağılımın bir açıklaması, yüksek güvenlikli kurumlarda oy kullanabilenlerin ağırlıkla tutuklulardan oluşması olabilir. Taksirli suçlardan hükümlü olanların bu kurumlarda bulunması beklenmez, buna karşılık tutuklular bulunur.
Bu, kurum başına oy kullanan sayısında doğrudan görülüyor. L tipi ve yüksek güvenlikli kurumların sayısı birebir aynı — her birinden 26 kurumda sandık kurulmuş. Ama L tipinde kurum başına 502 kişi oy kullanırken yüksek güvenlikli kurumlarda bu sayı 92'de kalıyor, yani beşte biri kadar. Sandığın küçüklüğü, içeridekilerin çoğunun listede olmamasından geliyor.
Elimizde kurum türüne göre mahpus statüsü dökümü bulunmadığı için bunu kesin bir tespit olarak değil, veriyle uyumlu bir açıklama olarak sunuyoruz. Kesin olan şu: o kurumlarda bulunanların çoğunluğu bu sandıkta hiç görünmüyor.
Genel seçimlerdeki 20–35 puanlık farklardan sonra yerel seçim tablosu şaşırtıcı görünüyor. 2009'da cezaevi sandıklarında AK Parti yüzde 36,5, ülke genelinde yüzde 38,6 aldı — fark yalnızca 2,1 puan. 2024'te CHP cezaevlerinde yüzde 35,7, ülkede yüzde 35,8 aldı; fark 0,1 puan.
Bunun nedeni, yerel seçimde cezaevi sandığında oy kullanan kitlenin farklı olması. Genel seçimde tutuklu, cezaevinin bulunduğu seçim çevresinde oy kullanır; kişinin kütüğü nerede olursa olsun oyu bulunduğu ile yazılır. Yerel seçimlerde ise cezaevi seçmeninin hangi yarışlarda oy kullanabileceği, YSK kararlarıyla ve kişinin yerleşim yeri adresine göre belirlenmiştir. Büyükşehirler için kural üç kademeli:
| Seçmenin adresi | Oy kullanabileceği seçimler |
|---|---|
| Cezaevinin bulunduğu mahallede | Tüm seçim türlerinde |
| Cezaevinin ilçesinde, başka mahallede | Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlığı, belediye meclisi |
| Cezaevinin ilinde, başka ilçede | Yalnızca büyükşehir belediye başkanlığı |
Kademelerin sonuncusu belirleyici. Cezaevinin bulunduğu ilde ama başka bir ilçede kayıtlı olan bir seçmen büyükşehir belediye başkanı oyu kullanabiliyor, ilçe belediye başkanı oyu kullanamıyor. Cezaevlerinde bulunanların çoğunun kütüğü başka bir ilçede olduğu için bu, iki yarış arasında büyük bir fark yaratıyor.
Verideki iz çok belirgin. Aynı sandıkta, aynı gün kullanılan ilçe belediye başkanı oyunu büyükşehir belediye başkanı oyuna böldüğümüzde:
| Yerel seçim | Cezaevi sandığı | Diğer tüm sandıklar |
|---|---|---|
| 29 Mart 2009 | 99,8 | — |
| 30 Mart 2014 | 99,6 | — |
| 31 Mart 2019 | 27,4 | 99,8 |
| 31 Mart 2024 | 22,7 | 99,9 |
2009 ve 2014'te cezaevi sandığındaki seçmenlerin tamamına yakını her iki oyu da kullanabiliyordu. 2019 ve 2024'te ise bir cezaevinde büyükşehir oyu kullananların yalnızca dörtte biri kadarı ilçe belediye başkanı oyu kullanabildi. Diğer tüm sandıklarda bu oran her iki yılda da yüzde 100'e yakın kaldığı için bu, cezaevi sandıklarına özgü bir durumdur. Sayısal olarak: 2019'da yaklaşık 27 bin, 2024'te yaklaşık 25 bin cezaevi seçmeni büyükşehir oyunu kullanırken ilçe belediye başkanı oyunu kullanmadı.
Kırılmanın tam olarak 2019'da başlaması tesadüf değil: kademelendirmeyi getiren 2018/1133 sayılı karar, 31 Mart 2019 seçiminden üç ay önce alınmıştır. 2009 ve 2014'te ise cezaevi seçmenleri ilçe belediye başkanı oyunu büyükşehir oyuyla neredeyse birebir aynı sayıda kullanabiliyordu.
2024'ün hikâyesi ise iki aşamalı ve YSK'nın kendi faaliyet raporundan izlenebiliyor. Kurul, 19 Aralık 2023 tarihli 2023/1564 sayılı kararıyla kuralı gevşetmiş ve cezaevi seçmenlerinin "ceza infaz kurumunun bulunduğu seçim çevresinde yapılacak tüm seçim türleri için" oy kullanabileceğine hükmetmişti. Ancak bir ilçe seçim kurulunun iki karar arasındaki tereddüdü gidermek için görüş istemesi üzerine Kurul, 22 Ocak 2024 tarihli 2024/132 sayılı kararıyla üç kademeli düzeni kelimesi kelimesine geri getirdi. 31 Mart 2024 seçimi bu son karara göre yapıldı.
Verideki oranın 2024'te de düşük kalması (yüzde 22,7) bu geri dönüşle uyumludur. Kural iki ay boyunca gevşemiş, sonra seçimden iki ay önce eski hâline döndürülmüştür.
Sonuçta yerel seçimde cezaevi sandığında oy kullanan kitle, ağırlıkla o ilçenin kütüğüne kayıtlı kişilerden oluşuyor. Cezaevi sandığının 2024'te ülke ortalamasıyla neredeyse birebir örtüşmesinin sebebi de bu olsa gerek.
Veri ve yöntem. Kaynak: Yüksek Seçim Kurulu, sandık düzeyindeki resmî sonuçlar (acikveri.ysk.gov.tr ve sonuc.ysk.gov.tr). Cezaevi sandıkları, YSK'nın 9900–9999 numara serisiyle belirlenmiştir; bu seride 7.738 sandık kaydı vardır ve serinin dışında cezaevi adı taşıyan tek bir sandık bulunmamaktadır. Tanımın doğruluğu, YSK'nın 31 Mart 2024 bülteninde yayımladığı dört rakamla (207 kurum, 130 ilçe, 290 sandık, 35.176 seçmen) birebir karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Oy kullanabilecek grubun tanımı için YSK'nın 2023/1562 sayılı kararının "Tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülerin oy kullanması" başlıklı 27. maddesi, yerel seçimlerde hangi yarışlarda oy kullanılabileceği için 2019 seçimi bakımından 2018/1133, 2024 seçimi bakımından 2024/132 sayılı kararlar esas alınmıştır. 2024 sürecinin iki aşaması (2023/1564 ile gevşetme, 2024/132 ile geri dönüş) YSK'nın 2024 Yılı İdari Faaliyet Raporu'ndan alınmıştır. Anılan bütün karar ve rapor metinleri YSK'nın kendi yayımından okunmuştur.
Katılım oranları kurum ve ülke toplamları üzerinden hesaplanmıştır; sandık başına katılım, seçmenlerin aynı kurum içinde sandıklar arasında kaydırılması nedeniyle anlamlı değildir. Parti payları geçerli oyların tamamı üzerinden hesaplanmış, bağımsız adaylar paydaya dahil edilmiştir; 2011 seçiminde bağımsız adayların payı ülke genelinde yüzde 6,6 olduğu için bu ayrım önemlidir. Bağımsız adaylar kişi bazında herhangi bir siyasi çizgiye atfedilmemiştir. Kurum türleri YSK kayıtlarındaki kurum adından türetilmiştir ve idari bir sınıflandırma değildir. Cezaevi nüfusu karşılaştırması için Adalet Bakanlığı verileri, tutuklu sayısı serisi için World Prison Brief (Institute for Crime & Justice Policy Research) kullanılmıştır; bu iki kaynak seçim tarihleriyle birebir aynı güne ait değildir ve yalnızca büyüklük karşılaştırması için kullanılmıştır.
© Sandık Atlası · Tarafsız, kaynak görünür.